Những quan sát thực tế và các nghiên cứu độc học so sánh đã chứng minh rằng mức độ nhiễm độc trên người, cũng như ở động vật phụ thuộc vào nhiều yếu tố như số lượng chất độc vào cơ thể, đặc tính của loài và giới tính, sức đề kháng của từng người, tuổi, trạng thái cơ thể và đặc biệt phụ thuộc vào tình trạng gan, thận và sự quen dùng các chất độc đó.
Khả năng nhậy cảm của một cơ thể đối với chất độc đặc biệt tuỳ thuộc từng loài, nghĩa là tùy theo chủng loại sinh vật khác nhau. Ví dụ, lá cà độc dược độc đối với người nhưng lại không độc đối vỏi thỏ. Đặc biệt, các động vật nhai lại (trâu, bò) với kiểu tiêu hoá riêng, không bị nhiễm độc khi ăn phải một số loài cây độc nhất định. Sở dĩ như vậy, vì chính quá trình tiêu hóa đặc biệt trong dạ cỏ của con vật, chất độc đã bị phá huỷ, biến đổi và làm mất tác dụng gây độc của chúng.
Khi ăn phải cùng một lượng chất độc như nhau nhưng mức độ ngộ độc lại rất khác nhau tùy thuộc vào trạng thái cơ thể của từng cá thể. Trẻ em dễ bị ngộ độc hơn người lớn. Người ốm yếu, mệt mỏi, người có thai dễ bị ngộ độc hơn người bình thường, khoẻ mạnh. Ăn phải chất độc lúc đói dễ bị ngộ độc hơn và nặng hơn so với lúc no. Bởi vì, khi đói dạ dày trống rỗng, chất độc được hấp thụ dễ dàng hơn, nhanh chóng hơn.
Triệu chứng ngộ độc có thể kéo dài, làm cho người hay súc vật bị mòn mỏi, tiêu hao dần sức khỏe, hoặc xẩy ra kịch liệt trong khoảnh khắc, đe doạ đến tính mạng của nạn nhân.
Biểu hiện ngộ độc bởi cây độc rất đa dạng và phức tạp về tính độc, cây độc được phân loại theo ảnh hưởng của chúng trên từng hệ chức năng trong cơ thể người và động vật.
Tác động của cây độc đối với hệ thần kinh khá rõ rệt, đôi khi lấn át các triệu chứng khác. Một số cây kích thích thần kinh. Ngược lại một số cây lại ức chế, làm giảm khả năng phản xạ, thậm chí dẫn tới liệt thần kinh. Ví dụ, atropin của cây cà độc dược tác động vào hệ giao cảm, gây giãn đồng tử, giãn phế quản, làm tim đập nhanh; strichnin của hạt mã tiền gây kích thích quá ngưỡng các nơron thần kinh tuỷ sống, dẫn tới trạng thái kích thích và co giật toàn thân; aconitin của ô đầu gây kích thích thần kinh ngoại biên; còn morphin của thuốc phiện lúc đầu gây hưng phấn rồi chuyển dần sang ức chế, làm mất cảm giác đau đớn, gây liệt ruột...
Nhiều cây độc chứa tinh dầu, chất kích ứng, acid hữu cơ, v.v... khi ăn phải sẽ gây ra các tổn thương ở niêm mạc ruột, có khi gây phù nề và chảy máu đường tiêu hoá. Một số cây độc khác có tính nhuận tẩy, nếu uống quá liều có thể gây nguy hại đến tính mạng. Các cây chứa protein độc (toxalbumin), sau khi phá hoại đường tiêu hoá, chất độc còn tiếp tục gây rối loạn và độc hại tới các cơ quan khác như gan, máu,...
Một nhóm cây gây độc trực tiếp trên tim bởi các glycosid độc của nó (như đã nói trong phần glycosid). Những cây này tập trung trong 3 họ: Trúc đào (Apocynaceae), Thiên lý (Asclepiadaceae) và Hoa mõm chó (Scrophulariaceac). Điển hình là các cây trúc đào, thông thiên, sừng trâu, dương địa hoàng, v.v... Người ta đã biết sử dụng glycosid của các cây này với liều lượng thích hợp để làm thuốc trợ tim. Một số cây chứa saponin (hồ hòn, bồ kết, cam thảo...) và các toxalbumin (hạt thầu dầu, hạt ba đậu, hạt cam thảo dây,...) có khả năng phá vỡ hồng cầu, làm tan máu và cuối cùng dẫn tới trụy tim mạch.
Các rối loạn quan trọng nhất đối với bộ máy hô hấp là khó thở, ngạt thở, co thắt khí quản, ho, khô cổ hay xuất huyết đường hô hấp.
Có một số chất độc dễ bay hơi như tinh dầu, protoanemonin của họ Hoàng liên (Ranunculaceae), gossypol trong hạt cây bông, có thể gây ra một số rối loạn về tiết niệu. Chúng có thể gây kích thích làm tăng niệu, hay ức chế và làm giảm niệu, có thể làm biến đổi màu sắc nước tiểu, thậm chí gây huyết niệu.
Các tổn thương hệ bài tiết thường kèm theo các tổn thương ở thận.
Một số loại cây có lông ngứa chứa acid formic (lá han), khi người hay súc vật chạm phải sẽ bị mẩn ngứa, lở loét, rất khó chịu. Một số cây khác (các loài sơn) chứa nhựa độc bay hơi, dễ gây dị ứng cho người khi tiếp xúc hoặc ngửi phải, thậm chí chỉ đi lướt qua cây này. Khi bị dị ứng, nạn nhân bị phù nề toàn thân có thể dẫn tới lở loét thứ phát.
Ngoài ra, còn một số cây độc gây ảnh hưởng tới quá trình trao đổi khí trong cơ thể. Điển hình là các cyanoglycosid ở một số cây họ đậu, sắn, măng,... Khi vào cơ thể chúng giải phóng acid cyanhydric, làm ngăn cản sự trao đổi oxy ở hồng cầu, làm cho nạn nhân bị “ngạt”, tím tái và chết do thiếu oxy.
Điều cần đặc biệt lưu ý là một số chất độc được đào thải qua sữa. Vì vậy, khi người mẹ đang cho con bú mà bị nhiễm độc thì đứa trẻ bú sữa mẹ cũng bị nhiễm độc theo. Điều này cũng đúng đối với mọi động vật có vú.
Sức khỏe 24h - Tin tức - Kiến thức - Y học
Địa chỉ:
Điện thoại:
Email: skhoe24h@gmail.com
