(Vị thuốc hạ phẩm trong Thần nông bản thảo kinh)

Bạch đầu ông là phần rễ của cây bạch đầu ông, loài thực vật thân cỏ sống lâu năm thuộc họ mao lương. Hoa nhỏ màu bạc, hình như ông lão bạc đầu, vì vậy mới có tên là bạch đầu ông hay lão cồng hoa. Thời gian thu hái vào mùa xuân khi khai hoa hoặc cuối thu khi lá vàng, giữ sạch bùn cát đi rồi phơi khô.
Bạch đầu ông vị đắng, tính ôn. Chủ trị sốt rét, phát cuồng, sốt cao do nhiễm lạnh, tà khí tích tụ dẫn đến sưng phù, bướu cổ, có tác dụng hoạt huyết giảm đau, trị các vết thương do kim loại gây ra.
Người đời sau căn cứ theo kinh nghiệm lâm sàng, đa phần cho rằng, bạch đầu ông vị đắng, tính hàn, quy về vị, đại tràng kinh. Vị đắng, tính hàn có thể thanh nhiệt giải độc, hạ táo thấp, mát máu, cầm kiết lỵ kèm máu. Vì vậy, có thể trị kiết lỵ ra máu do nhiệt độc, sốt rét lúc nóng lúc lạnh, có tác dụng trị các chứng bệnh do dịch đờm tích tụ, máu tắc nghẽn gây nên như sưng phù, cổ sưng to, cổ kết hạch. Trong Bản kinh có nói tới công dụng trị sốt rét, nóng lạnh thất thường, kết u ở ổ bụng, bướu cổ chính là có nguồn gốc từ đây. Vì công hiệu chính của nó là thanh nhiệt giải độc, nên có thể trị các vết thương do kim loại gây ra. Lại vì có tác dụng thanh nhiệt hoạt huyết, giảm đau, nên còn có thể trị đau răng, xương khớp toàn thân nhức mỏi. Ngoài ra, còn có thể trị các chứng do phong tà gây nên, làm ấm lưng gối, giúp sáng mắt, loại bỏ vảy mắt.
Y học hiện đại đã nghiên cứu và chứng minh rằng, bạch đầu ông chứa thành phần pulsatoside, anemonin, có tác dụng kháng khuẩn amip và trùng gây ngứa âm đạo, còn có thể kháng các loại vi khuẩn.
Có thể trị các chứng do phong tà gây nên, làm ấm lưng gối, giúp sáng mắt, loại bỏ vảy mắt.
Tác dụng thanh nhiệt, hoạt huyết, giảm đau, có thể trị đau răng, xương khớp toàn thân nhức mỏi.
Trị kiết lỵ kèm máu do nhiệt nóng, sốt rét…
Có thể trị sưng phù, cổ sưng to, cổ kết hạch.
Trị kiết lỵ kèm máu
Bạch đầu ông 62g, hoàng liên, hoàng nghiệt, tần bì, mỗi loại 93g. Các vị thuốc trên trộn đều thêm 7 lít nước đun đến khi còn 2 lít, mỗi lần uống 1 lít. Nếu không khỏi thì dùng tiếp. Phụ nữ sau sinh nếu bị kiết lỵ do hư nhược có thể thêm cam thảo, a giao, mỗi loại 62g.
Trị kiết lỵ, đau họng
Bạch đầu ông, hoàng liên, mỗi thứ 31g, mộc hương 62g. Các vị thuốc trên trộn đều thêm 5 lít nước, sắc lấy 1,5 lít, chia 3 lần uống.
Trị sa ruột, trĩ, chốc đầu ở trẻ nhỏ
Lấy rễ bạch đầu ông, giã nhỏ rồi đắp lên vùng bị bệnh.