(Vị thuốc thượng phẩm trong Thần nông bản thảo kinh)
Nhân trần còn có tên là nhân trần cao, nhân trần bông, thuộc họ cúc, là cây lá nhỏ, sống lâu năm. Loài cây này phân bố ở nhiều vùng, vào mùa xuân lá non dài khoảng 12cm là thu hái được, loại bỏ tạp chất, bùn đất, phơi khô lá có thể dùng.
Bản kinh có viết: Nhân trân cao vị đắng. tính bình. Có thể giúp phòng trừ các nhân tố gây bệnh như phong, thấp, hàn nhiệt, trị bệnh hoàng đản. Dùng lâu dài giúp cơ thể cảm thấy thoải mái, ngoài ra nhân trần cao còn có công dụng bổ ích nguyên khí, làm chậm quá trình lão hóa.
Đông y cho rằng, nhân trần cao vị đắng, tính bình hơi hàn, có thể quy về tỳ. vị, can, đảm kinh. Vì vị đắng nên nhân trần cao được dùng để trị táo thấp, tính hàn nên có thể thanh nhiệt, lợi tiểu. Ngoài ra, nhân trần cao có thể bài trừ thấp nhiệt, trị thấp nhiệt uất kết dẫn đến bệnh hoàng đản. Ngày nay, nhân trần cao vẫn là phương thuốc quan trọng để trị bệnh hoàng đản. Vì có thể bài trừ thấp nhiệt, cho nên nó thích hợp dùng điều trị các bệnh về da như lở loét, ngứa ngáy. Khi dùng nhân trần cao để chữa bệnh hoàng đản cần phải phân biệt rõ dương hoàng và âm hoàng, rồi sau đó mới căn cứ vào tình trạng bệnh tình để chữa trị. Nếu như da có màu như quả quất, tiểu tiện không thông, trướng bụng, mắt vàng có thể phối hợp sử dụng nhân trần cao với chi tử (cây dành dành) và đại hoàng. Nếu như màu sắc của da vàng lại sỉn màu là do âm hoàng, thuộc chứng hàn thấp, có thể kết hợp với phụ tử, gừng khô để trị liệu. Ngoài ra, để trị các vết lở loét, ngứa ngáy... có thể phối hợp sử dụng với hoàng bách, thổ phục linh. Cũng có thể đun nước nhân trần cao để rửa ngoài.
Y học hiện đại đã nghiên cứu và chứng minh, hình thức không giống nhau của nhân trần cao dẫn đến tác dụng khác nhau, như thúc đẩy việc phân tiết dịch mật, bảo vệ gan tạng, hạ huyết áp, lợi tiểu, giải nhiệt. Thực tiễn lâm sàng đã chứng minh, trị bệnh hoàng đản do viêm gan truyền nhiễm, mỗi ngày dùng nước đun với 50 - 79g nhân trần cao, chia làm 3 lần uống, cho thấy hiệu quả rõ rệt. Phương pháp này được sử dụng để trị hoàng đản, bảo vệ gan, tỳ. Trị đại nhiệt hoàng đản Nhân trần cao cắt nhỏ, đun nước uống hoặc ăn sống cũng được. Ngoài ra, còn có thể trị thương hàn, đau đầu, phong nhiệt, ngứa ngáy, sốt rét, tiểu tiện.
Trị các bệnh về da như ngứa ngáy, lở loét.
Loại trừ thấp nhiệt, trị liệu thấp nhiệt uất kết dẫn đến bệnh hoàng đản.
Có tác dụng bảo vệ gan tạng, hạ huyết áp, lợi tiểu, giải nhiệt.
Trị đại nhiệt hoàng đản
Nhân trần cao cắt nhỏ, đun nước uống hoặc ăn sống cũng được. Ngoài ra, còn có thể trị thương hàn, đau đầu, phong nhiệt, ngứa ngáy, sốt rét, lợi tiểu tiện.
Trị ngứa ngáy toàn thân do trúng phong.
Đun nhân trần cao lấy nước để tắm có thể khỏi bệnh.
Trị đau mắt đỏ
Nhân trần cao, hạt xa tiền, mỗi loại lượng bằng nhau, đun lên, cho thêm một ít trà vào là được, uống nhiều lần trong ngày.
Trị bệnh đau lưng, cơ thể và mặt tê buốt do phù thận gây nên
Nước nhân trần cao: Nhân trần cao, chi tử, mang tiêu, mỗi loại 9g, khổ sâm, sinh cát, mỗi loại 12g, sinh địa hoàng, thạch cao, mỗi loại 24g, thông bạch 12g, chao 16g. Các vị thuốc trên cắt nhỏ, lấy 1.800ml nước đun lấy 500ml nước thuốc, cho thêm mang tiêu, chia thành 3 lần uống.