(Vị thuốc hạ phẩm trong Thần nông bản thảo kinh)

Dương đào (còn gọi là kiwi) là quả chín của cây mỹ hầu đào thuộc họ dương đào. Lý Thời Trân cho rằng: “Hình dáng giống quả lê, màu sắc thì như quả đào, vì khỉ ma các thích ăn, cho nên có tên gọi như vậy”. Gốc và quả được dùng làm thuốc, vào mùa thu hái quả và đào rễ, dùng tươi hoặc phơi khô.
Dương đào vị đắng, tính hàn, chủ trị cơ thể phát ban do nhiệt nóng, phù thũng, tà khí tích tụ, lở loét ác tính, còn có thể hạ sốt ở trẻ nhỏ.
Nước ép dương đào giàu dinh dưỡng, vị chua ngọt dễ uống, từ xưa đã được cho là loại quả thơm ngon. Đô Phủ từng ca ngợi: “Sơn bình nhữ tửu hạ thanh vân, khí vị nồng hương hạnh kiến phần”. Rượu được nói đến ở đây là chỉ rượu dương đào, được tôn là mĩ tửu Thanh Thành, tương truyền có tác dụng kéo dài tuổi thọ.
Dương đào còn là vị thuốc tốt hiếm có. Theo kinh nghiệm lâm sàng ngày nay, dương đào có vị ngọt, chua, tính hàn. Tính hàn có tác dụng thu liễm, vị ngọt có thể làm ấm, tính hàn có khả năng thanh nhiệt hạ hỏa, cho nên dương đào có tác dụng sinh tân ,lợi thủy, thanh nhiệt giải độc, có thể trị các chứng bệnh được nói đến trong Bản kinh như: Mẩn đỏ toàn thân, ứ nước, tích tụ, lở loét ác tính, nóng sốt ở trẻ nhỏ. Trong lâm sàng được dùng nhiều để điều trị các bệnh toàn thân phát nhiệt, ho do phong nhiệt, phù thũng do phong thấp, trẻ nhỏ biếng ăn. Ngoài ra, dương đào còn có các tác dụng tiêu tan chứng trướng bụng do ứ nước, thông lợi tiểu tiện, trừ ngứa ngáy, lở loét có mủ. Lấy dương đào ngâm rượu uống, có thể trị các bệnh hư nhược gầy yếu do phong nhiệt. Lấy phần cùi dương đào và mật ong sắc lên uống có thể trừ nhiệt và giảm chứng tiêu khát. Dùng nước ép dương đào pha với nước ép gừng tươi uống, có thể điều trị tắc nghẽn, buồn nôn do nhiệt nóng.
Dược lý hiện đại đã nghiên cứu và chứng minh rằng, dương đào có chứa thành phần acid oxalic, acid chanh, acid malic, đường mía, giàu chất dinh dưỡng. Có tác dụng quan trọng trong việc bảo vệ và nâng cao sức khỏe, phòng và trị bệnh, có thể điều trị các bệnh động mạch vành, cao huyết áp, mỡ máu cao, thậm chí còn được xem là thực phẩm chức năng. Thường xuyên ăn nhiều dương đào có thể phòng chống bệnh loãng xương ở người già; phòng trị chứng xơ cứng động mạch; bệnh tim mạch; giảm chứng biếng ăn và thiếu chất, giảm tác dụng phụ do điều trị bằng hóa chất cho bệnh nhân hoặc giảm phản ứng độc tính; còn có thể ngăn chặn sự hình thành vết nám hay nếp nhăn ở người già; làm chậm quá trình lão hóa. Ngoài ra, dương đào còn có tác dụng rất tốt trong nghệ thuật làm đẹp. Thường xuyên ăn dương đào có thể giảm béo, giúp cơ thể khỏe mạnh. Sau khi rửa mặt sạch lấy dương đào đắp lên, có thể se khít lỗ chân lông, làm trắng da, có hiệu quả loại trừ hoặc làm giảm các vết nám, đốm đen và có hiệu quả rõ rệt với da dầu và da khô.
Có nhiều tác dụng tốt trong việc làm đẹp.
Có thể phòng chống bệnh loãng xương ở người già phòng trị chứng xơ cứng động mạch; bệnh tim mạch; giảm chứng biếng ăn và thiết chất.
Điều trị các bệnh toàn thân phát nhiệt, ho do phong nhiệt phù thũng, do phong thấp, trẻ nhỏ, biếng ăn.
Có tác dụng tiêu tan chứng trướng bụng do ứ nước, thông lợi tiểu tiện, trừ ngứa ngáy, lở loét có mủ.
Điều trị ho do phong nhiệt
Lấy dương đào tươi ăn.
Điều trị nổi mề đay
Lấy rễ dương đào, mã lan, sóc hoắc, sung úy tử, phàn thạch, tật lê, nhân vũ, biển súc, mỗi loại 6g. Các vị thuốc trên thái nhỏ, sắc với 4 lít nước đến khi còn 2,4 lít, cho thêm phàn thạch, rửa sạch vùng da bị nổi mề đay, mỗi ngày 3 lần.
Trị chứng phong thủy
Dương đào (thái nhỏ) 50g, thương nhĩ tử (cũng có thể dùng mầm lúa mạch) 60g, sóc hoắc (thái nhỏ) 21g, đậu đỏ 45g, muối ăn 36g. Các vị thuốc trên sắc với 5 lít nước lấy 1 lít nước, để ấm rồi ngâm vùng bị bệnh, mỗi ngày 1 lần. Tránh gió lạnh
Điều trị chứng nổi mề đay ở trẻ nhỏ
Rễ dương đào, sóc hoắc, phòng phong, thạch nam, nhân vu, sung úy, phàn thạch, tật lê, mỗi loại 3g. Tất cả đem thái nhỏ, để riêng phàn thạch, sắc với 2 lít giấm chua, lấy 1 lít, lọc bỏ bã, cho phàn thạch vào đun nhỏ lửa, để ấm rồi lấy rửa vùng da bị nổi mề đay.