(Vị thuốc hạ phẩm trong Thần nông bản thảo kinh)

Nha tử là gốc cây lang nha, họ tường vi. Thông thường vào tháng 8 cắt gốc, khi cắt phải sát bùn, phơi khô cất trữ làm thuốc, loại có màu trắng là tốt nhất.
Nha tử còn gọi là lang nha có vị đắng, tính hàn. Có thể trừ tà nhiệt, trị ngứa ghẻ, lở loét ác tính, trĩ lâu ngày không khỏi, tiêu diệt các loại ký sinh trùng.
Nha tử có công dụng giáng tiết, thanh nhiệt, có thể dùng để lương huyết táo thấp, giải độc sát trùng. Vì vậy, Bản kinh dùng nó để trị ngứa ghẻ do tà nhiệt dẫn tới. Cổ nhân cho rằng, thuốc này vị đắng, tính hàn, thuần dương, vì vậy có thể trị nhiệt lở loét do hỏa thiếu dương gây nên, đun sôi lấy nước rửa ngoài, có tác dụng trị liệu tốt với chứng ngứa ghẻ, mưng mủ. Vì vậy, y học thời cổ đại còn chủ trương dùng nha tử đun lấy nước rửa ngoài, trị viêm âm đạo và viêm ngoài âm đạo.
Lại vì nha tử có độc, hơn nữa có tác dụng táo thấp, vì vậy Bản kinh cho rằng, nó có thể trừ bỏ ký sinh trùng. Rất nhiều điển tịch y học có ghi chép về công dụng này, như Nhật hoa tử bản thảo có viết: Đun nha tử lên uống có thể loại trừ mọi loại trùng trong bụng, đồng thời có thể trị kiết lỵ kèm theo máu.
Dược lý hiện đại chứng minh rằng, nha tử thực sự có tác dụng cầm máu rất tốt, loại bỏ ký sinh trùng. Theo các văn bản ghi chép, dùng ngọn nha tử nghiền thành bột, ngâm và chiết lấy nước, trị sán, hiệu quả rất rõ rệt. Ngoài ra, theo kinh nghiệm lâm sàng, sau khi ngâm ngọn cây nha tử trong vôi hoặc nghiền còn có thể trị khỏi nhiễm trùng, viêm đường ruột do ký sinh trùng.
Có tác dụng cầm máu, loại bỏ ký sinh trùng
Trị ghẻ ngứa, do tả nhiệt dẫn tới, đun lấy nước rửa ngoài, có tác dụng điều trị rất tốt.
Rửa ngoài trị viêm âm đạo và viêm ngoài âm đạo.
Trị tiểu tiện ra máu
Lang nha thảo (sấy), bột trai (sao), hoa hòe (sao), bách dược tử (đun lên). Các vị thuốc trộn đều rồi nghiền thành bột, mỗi lần dùng 9g với nước vo gạo khi bụng đói.
Trị ngứa âm dạo
Lang nha 62g, xà sàng tử 93g, đun lấy nước rửa khi còn nóng.
Trị viêm nhiễm âm dạo
Dùng lang nha tử 93g đun cùng 4 lít nước gạn cặn lấy 500ml thuốc, rửa chỗ bị viêm nhiễm, mỗi ngày dùng 4 - 5 lần.
Trị rắn độc cắn
Dùng rễ hoặc lá lang nha vò nát, thêm mỡ lợn vào trộn đều rồi bôi lên vết thương.
Trị các vết lở loét do kim loại hoặc ôn nhiệt
Lang nha, thược dược, nguyên hoa, hoàng bách, đan sâm, mỗi loại 15g, đại hoàng 9g. Các vị thuốc trên trộn lẫn thái nhỏ, đun sôi với 800ml, gạn cặn lấy 300ml thuốc, rửa ngoài vết thương, mỗi ngày dùng 3 lần.
Trị viêm tai chảy mủ
Lang nha nghiền bột, dùng vải bông bọc lại, nhét vào trong tai.