(Vị thuốc hạ phẩm trong Thần nông bản thảo kinh)

Thanh tương tử là thực vật mọc mầm, thường là hình tròn dẹt, số ít là hình cầu thận, phần giữa hơi lồi lên, vỏ mỏng dễ vỡ, chủ yếu sinh trưởng ở các tỉnh vùng Nam bộ của Trung Quốc.
Thanh tương tử hay còn gọi là hạt hoa mào gà có vị đắng, tính hơi hàn. Chủ trị chứng ngứa ngáy, nhiệt nóng trên da, có thể tiêu trừ các loại tà khí phong nhiệt, diệt các loại ký sinh trùng.
Thanh tương tử vị đắng, tính hàn, có công dụng thanh và tán, chủ tiết thực hỏa ở can kinh, can chú về mắt nên nó có công hiệu làm sáng mắt, trừ vảy mắt. Y học hiện đại thường lấy nó làm dược liệu trong nhãn khoa. Thanh tương tử được dùng để điều trị các chứng do hỏa nhiệt độc ở gan gây nên như: Mắt tự nhiên đỏ, sưng đau, mắt kết vảy, nhìn vật lờ mờ và nhìn không rõ vật bình thường. Bản kinh có đề cập đến cái gọi là: Nóng dưới da, ngứa ngáy toàn thân và các chứng lở loét, mụn nhọt, trĩ... đều do các huyệt mạch ở can kinh bị phong nhiệt gây nên. Thanh tương tử có thể tiết thực nhiệt trong can kinh, do đó có công dụng trị liệu rất tốt các chứng bệnh kể trên. Ngoài ra, các loại trùng gặp tính hàn sẽ không hoạt động được, gặp vị đắng sẽ hạ xuống, thanh tương tử vị đắng, tính hàn nên có công hiệu “trị tam trùng”. Trong Bản thảo “cương mục có ghi chép: Thanh tương tử còn có thể trị chứng kết khí ở ngũ tạng, bể ích não tủy, bình gan, giúp tai thính, mắt sáng, kiện gân cốt, trừ tê thấp do phong hàn.
Y học hiện đại đã nghiên cứu và chứng minh: Thanh tương tử có chứa thành phần dầu mỡ, có tác dụng hạ huyết áp, gây giãn đồng tử. Liều lượng thường dùng của nó là 3 - 15g, không được dùng quá liều lương. Ngoài ra, do nó gây giãn đồng tử nên những người có bệnh giãn đồng tử không thích hợp dùng.
Có tác dụng hạ huyết áp, giãn đồng tử.
Trị các chứng do hỏa nhiệt độc ở gan gây ra như: Mắt tự nhiên đỏ, sưng đau, mắt kết vảy.
Chủ trị da nhiệt nóng ngứa ngáy, trừ phong nhiệt tà khí, diệt ký sinh trùng.
Trị chảy máu cam không ngừng
Lấy nước thanh tương tử 300ml, nhỏ vào mũi.
Trị chứng buồn bực, chân tay nóng như lửa
Thanh tương tử, bạch tiền, mỗi loại 3g, lá trúc 29g, chỉ thực 9g, ngô du, hoàng cầm, mỗi loại 1,5g, qua lâu căn, mạch môn đông, mỗi loại 6g, gừng tươi 16g, tiền hồ, bán hạ, mỗi loại 15g. Các vị thuốc trên thái nhỏ, dùng 1600ml nước sắc lấy 400ml thuốc, chia làm 3 lần uống.
Trị ngứa ngáy âm đạo, loét hậu môn
Thanh tương tử, a giao, đương quy, mỗi loại 6g, lá ngải 6g. Các vị thuốc trên đem cắt nát, dùng 1600ml nước sắc còn 500ml, lọc bỏ bã, chia làm 3 lần uống.
Trị chứng phiền muộn do nhiệt tích tụ bên trong, miệng khát
Thanh tương tử 15g, khổ sâm, hoàng cầm, qua lâu căn, mỗi loại 3g,hoàng bá 6g, long đởm thảo, hoàng liên chi tử nhân, mỗi loại 9g. Các vị thuốc trên nghiền nhỏ, thêm mật ong nặn thành viên bằng hạt ngô, mỗi lần trước bữa ăn dùng 7 viên, ngày dùng 3 lần.
Trị loét âm đạo ở phụ nữ
Thanh tương tử, hoàng liên, khổ sâm, mỗi loại 9g, hùng hoàng 1,5g, đào nhân 3g. Các vị thuốc trên nghiền nhỏ, cho thuốc vào túi vải nhỏ buộc chặt rồi đút vào trong âm đạo, cũng có thể lấy nước ép táo 1g uống, ngày 3 lần.